درباره سلیم نیساری (۲۱ آذر ۱۲۹۹- ۲۲ دی 1397)

آرام و بی‌ادّعا




محمدرضا ضیاء
پژوهشگر ادبیات فارسی
مرحوم استاد سلیم نیساری را باید از مصادیقِ آدم‌های کاری و بی‌سر و صدا دانست. اوّلین قدم برای حرف زدن درباره آثارِ قدما آن است که مطمئن شویم آن آثار از آنهاست. تا وقتی این اطمینانِ نسبی در دست نباشد، هرچه بگوییم بادِ هواست. مثلِ این است که قاضی براساسِ حرفِ متهم حکمی بدهد، ولی بعداً معلوم شود که متهم بیچاره اصلاً آن حرف‌ها را نزده! نمونه‌های ساده‌اش در این سال‌ها، مثلاً این رباعی‌ است که: «اسرارِ ازل را نه تو دانی و نه من / وین حرفِ معمّا نه تو خوانی و نه من. هست از پسِ پرده گفت‌وگوی من و تو / چون پرده برافتد، نه تو مانی و نه من» بعید می‌دانم این رباعی را نشنیده باشید. سخنرانی‌ها و مقالاتِ فراوانی درباره این «رباعی خیام» هست و بر اساسِ آن شخصیتِ خیام را ترسیم کرده‌اند امّا امروز برای ما مسلّم است که این رباعی از شاعر قرنِ هشتم، ناصرِ بخارایی است. یعنی دو سه قرن بعد از خیام گفته شده! به همان پرسش نخستین برمی‌گردیم که: نیساری چه کرد؟ او بی‌ادّعا و با آرامش کتابی در دو جلد منتشر کرد که در آن، گزارشِ پنجاه نسخه حافظ قرن نهمی ارائه شده. این کاری‌ است که اگر بنا بود به صورتِ دولتی انجام شود، میلیاردها تومان هزینه بر می‌داشت و احتمالاً هم به جای دو دفتر در پنجاه جلد منتشر می‌شد و آخرسر هم اینقدر دقیق و قابل اتّکا نمی‌شد. یعنی چه؟ یعنی با سختی و مصیبت تمامِ نسخه‌های کهنِ حافظ (از قرنِ نهم) را شناسایی کرد و به دست آورد و بعد نشست حرف به حرف و کلمه به کلمه آنها را خواند و نشان داد که در تک‌ تک این نسخه‌ها هر کلمه به چه صورتی نوشته شده. دقّت او در این حد است . بعد از این کتاب، فهمِ ما از دیوان حافظ صدبار دقیق‌تر از قبل شد و فضای مبهم و مه‌آلودِ ضبط‌های این دیوان، بسیار شفاف شد. پیشتر ما نهایتاً از وضعیتِ ده دیوان اطّلاع داشتیم و اکنون از پنجاه‌ تا. اگر بخواهم باز هم مثال بزنم، باید گفت: مثل آن است که یک جامعه آماری پنج‌ برابر شود.

آدرس مطلب http://www.iran-newspaper.com/newspaper/page/7022/13/504744/0
ارسال دیدگاه
  • ضمن تشکر از بیان دیدگاه خود به اطلاع شما رسانده می شود که دیدگاه شما پس از تایید نویسنده این مطلب منتشر خواهد شد.
  • دیدگاه ها ویرایش نمی شوند.
  • از ایمیل شما فقط جهت تشخیص هویت استفاده خواهد شد.
  • دیدگاه های تبلیغاتی ، اسپم و مغایر عرف تایید نمی شوند.
captcha
انتخاب نشریه
جستجو بر اساس تاریخ
ویژه نامه
ایران عصر