بهروز غریب‌پور در گفت‌و‌گو با «ایران» از رپرتوار اُپراهای عروسکی و نمایش روی صحنه اش گفت

مرارت‌های پایان‌ناپذیر اجرای روی صحنه







زهرا شایان فر
خبرنگار
گروه نمایش عروسکی آران که سال گذشته اُپرای عروسکی «عشق» را به‌عنوان دهمین اثر خود روی صحنه برده بود، درخبری کوتاه از اجرای مجدد این اثر موسیقایی خبرداده و برنامه‌ای از اجرای رپرتوار 10 اثر خود را ارائه کرد. بهروز غریب‌پور سرپرست، نویسنده و کارگردان این گروه عروسکی که از سال 83 اولین اثر اپرایی خود را با استفاده از عروسک‌های ماریونت به نمایش گذاشت، تاکنون بیش از هر هنرمند دیگری در بازسازی زندگی شخصیت‌های شعر و ادب ایران زمین و استفاده از موسیقی و آواز ایرانی در آثار نمایشی نقش داشته است؛ مسیری که بی‌شک جدای از هر نقد و نظری که درباره مضمون هر اپرا و دیدگاه خالق اثر به شخصیت‌ها و تعابیر و تفاسیر متفاوتی که درباره زندگی و آثار هر یک از صاحبنامان تاریخ ادبیات ایران وجود دارد، برای جامعه امروز امری بسیار ضروری به نظر می‌آید.
در گپ و گفتی کوتاه که با این کارگردان نام آشنای تئاتر و تئاتر عروسکی داشتیم، از شکل‌گیری رپرتوار و اهمیت اجرای مجدد آثار نمایشی اش پرسیدیم. بهروز غریب‌پور در بیان دیدگاهش با این سؤال که نتیجه یک رپرتوار چیست؟ آغاز کرد.
غریب‌پور توضیح داد: زمانی که اثری را تولید می‌کنید، اگر آن اثر را دوباره روی صحنه نبرید تمام هزینه‌هایی که برای تولید کرده اید در طول زمان نابود می‌شود.
او اعتقاد دارد که رپرتوار هم بر ارزش افزوده اثر کمک می‌کند و هم برای نسلی که اثر را در زمان اجرای نخست ندیده‌اند قابل استفاده است. می‌گوید: با اجرای مجدد آثار نمایشی هم نیروی انسانی و هم خلاقیت در طول زمان قابل ملاحظه است و ارزش‌های مثبت اثر به مخاطبانی از نسل بعد نشان داده می‌شود.
بهروز غریب‌پور با نگاه به تئاتر در ایران ادامه داد: در کشور ما اثری با هزار مرارت تولید می‌شود و چند ماه دشواری‌های طراحی و ساخت و ساز پشت سر گذاشته می‌شود اما بعد از یک یا دو اجرا اثری از آن نیست. خوشبختانه در سال‌های اخیر شاهدیم که لباس و دکور آثار نمایشی برای مدت زمانی که تولید‌کننده به اجرای مجدد آن می‌اندیشد حفظ می‌شوند اما روزهایی را شاهد بودیم که دکور‌ها بلافاصله بعد از اجرا پشت تئاتر شهر معدوم می‌شدند و مأموران شهرداری آخرین آثار آن را می‌بردند.
او ویژگی مهم اپراهای گروه آران را که امکان برگزاری رپرتوار می‌دهد، پلی بک بودن موسیقی و آواز بر می شمرد و می‌افزاید: اجرای پلی بک قابلیت تکرار در طول زمان را دارد. فقط باید نیروی انسانی برای حضور در این فرآیند اجرایی آماده شود.
او که قرار است 10 اپرای عروسکی تولید شده این گروه را در فواصل زمانی و مناسبت‌های ویژه هر شخصیت به تالار فردوسی بازگرداند توضیح می‌دهد: طبیعی است که با تولیدات جدید، فهرست کارها بیشتر می‌شوند. اولین رپرتوار ما با سه اثر برگزار شد اما امسال رپرتواری با 10 اثر نمایشی خواهیم داشت.
وی تأکید می‌کند: در روند رپرتواری اجرا نه نیروی انسانی و نه نیروی مادی معدوم نمی‌شود. چند سال قبل در مصاحبه‌ای گفته بودم که تئاتری‌های ما دائم از نبود بودجه صحبت می‌کنند در حالی که هر سال حدود یک میلیارد از سرمایه گروه های نمایشی برای دکور و لباس در اجراهای موقت تئاتر معدوم می‌شود.
غریب‌پور یادآور می‌شود: توجه به اجرای مجدد آثار برای برنامه ریزان تئاتری ضروری است. چرا که اثری که تولید می‌کنید در طول زمان به حیات خود ادامه خواهد داد.
آثار بهروز غریب‌پور با توجه ویژه‌ای که او به شخصیت‌های ادبی و هنری تاریخ ایران دارد همواره و در طول زمان علاقه مندان بسیاری را به سالن‌های تئاتر می‌کشاند چنان که سعدی، حافظ، مولانا و خیام، رستم و سهراب و عاشورا در گذر از تاریخ همچنان زنده و در فرهنگ و آیین این سرزمین جریان دارند. اما این کارگردان تئاتر مضمون آثار نمایشی را الزام حیات اثر نمایشی ندانسته و در پاسخ به این نگاه می‌گوید: نمونه‌های تئاتری که جنبه‌های ژورنالیستی دارند داریم که حیات‌شان در ظرف زمانی خاصی معنا پیدا می‌کند اما صحبت اینجاست که تماشاخانه‌ها آن طور تقسیم‌بندی نشده‌اند که آثار ژورنالیستی و آثاری که قابل مراجعه هستند از هم تفکیک شوند.
مثال می‌زند: در برادوی روی تئاتری سرمایه‌گذاری نمی‌شود مگر آنکه قدرت ماندگاری داشته باشد. آنجا تئاتر‌هایی را شاهدیم که سال‌ها روی صحنه هستند. برایشان سرمایه‌گذاری کلان شده و شرط تهیه‌کننده آن هم این است که در طول زمان بتواند مخاطب جذب کند. اما ما در تئاترشهرمان با آثاری روبه‌رو می‌شویم که شامل امتیاز کارهای کم دوام است.
از زمانی که بینوایان را ساختم تا اپرای رستم و سهراب، دورنمای ذهنم استمرار اجرا بود، برای بینوایان با تغییرات شهرداری همه چیز به هم ریخت اما در آران موفق شده‌ام که آن را دنبال کنم. این روش می‌تواند الگوی تئاتر ایران باشد.
اپرای عشق که بر اساس داستان شیخ صنعان عطار نیشابوری نوشته شده از 25 فروردین و برای 12 اجرا روی صحنه می‌رود. شورای کریمی آهنگساز و آواگرانی چون داوود آزاد، روشنک کی‌منش، رهام خورشیدوند، سینا سازگاری، محمدرضا موسوی وحسین پیرحیاتی و بیش از 14 آواگر دیگر نقش‌های متعدد این اپرا را ایفا کرده و علی پاکدست، مریم اقبالی، علی ابوالخیریان، قاسم رحمتی دستیاران این اپرا هستند و گروه 30 نفره بازی‌دهندگان و صحنه‌یاران این اثر سرشار از تنوع صحنه‌ها و آواهای غربی و شرقی متناسب با جغرافیای اتفاقات را به اجرا در می‌آورند.
در خبر‌ها آمده است گروه تئاتر عروسکی آران به دعوت جشنواره «سیبی یو» رومانی، اپرای عروسکی «خیام» را در این جشنواره اجرا خواهد کرد.
بهروز غریب‌پور در مصاحبه‌ای که پیش از این با رضا آشفته و زینب لک داشته درباره این اپرا گفته است: اپرای خیام در زمانی تولید شد که من به تمام آن اهدافی که 16 سال پیش در ذهنم بود گام به گام و با سختی رسیدم. اول اینکه اپرای ملی به وجود آمده، نوشتن برای اپرا یا شبه اپرا در بعضی از اجراها بین مردم رواج پیدا کرده است، موسیقی آوازی ما که برای نسل جوان حتی آزاردهنده بود الان لذت بخش شده، قدرت موسیقی ایرانی در حال حاضر شناخته شده، خواننده‌های مختلفی را تربیت کرده‌ایم که برای اپرا می خوانند، سازندگان عروسک، خیاطان لباس عروسک و حتی گریمور عروسک، همه اینها تربیت شده‌اند و در هر شاخه‌ای از عناصر وجودی هر اپرا می‌بینیم که انسان‌هایی تربیت شده‌اند که من ادعا دارم بعد از 11 سال ما مکتب آران هستیم.
او از ثبت پدیده‌ای به‌نام «اپرای ملی» صحبت می‌کند و توضیح می‌دهد: در هیچ کجای دنیا اپرای ملی نداریم و در سالزبورگ اگر اپرای عروسکی وجود دارد اپرای عروسکی به منظور آشناسازی مخاطب با زبان اپراست، تحمل پذیر کردن اپرا برای کودکان و نسبتی که با اپراهای ما در ایران ندارد، جز اینکه آنها هم عروسک نخی به کار می برند اما فضای دراماتیک مدنظرشان نیست و فقط یک فضای جذاب برای کودکان‌شان است.
و درباره شخصیت خیام گفته است: عقیده دارم که خیام نوع خداشناسی، قرآن شناسی‌اش و نوع نگاهش به مبدأ و معاد متفاوت است و به همان اندازه که یک شخصیت علمی دارد و چنین آثاری را به وجود آورده، مجهولاتی را اختراع کرد که بعد از 400 سال نیوتن و دکارت تازه به آنها دسترسی پیدا می کنند در واقع او در تفسیر جهان یک رویکرد غیر متعارف داشته و می بایستی این خیام را روی صحنه می‌بردم و بعد نشان می دادم در چه دوره‌ای این خیام اندیشه خودش را بیان کرده، خیام در دوره‌ای است که افراطی گری و شعب مختلف مذهبی دارند شکل می‌گیرند و عملاً شما با یک پدیده‌ای روبه‌رو می‌شوید که پدیده وحشتناکی است از تفسیر دین، از ظلم به‌نام دین، از کشتار به‌نام دین و از نوعی دین پرستی سطحی، وقتی دوره سلجوقیان را بررسی می کنید شاید ما بی‌شمار فرقه داریم و خیامی که در این دوران به وجود آمده؛ قطعاً باید چنین تهمت‌هایی را آن دوره به خیام می زدند و در واقع طی تاریخ به‌دلیل رباعیاتی که به او منسوب شده بیشتر از پیش بر ناشناختگی دنیای ذهنی او افزوده شده است.
اپرای رستم و سهراب، اپرای مکبث، اپرای عاشورا، اپرای مولانا، اپرای حافظ، اپرای لیلی و مجنون، اپرای سعدی، اپرای خیام و اپرای عشق آثاری هستند که در این رپرتوار به نمایش در خواهند آمد و دومین اثر عروسکی با نام حافظ که صدای علیرضا قربانی و آهنگسازی امیر پورخلجی را همراه دارد نیز در این سال رونمایی خواهد شد.

آدرس مطلب http://www.iran-newspaper.com/newspaper/page/7035/8/507827/0
ارسال دیدگاه
  • ضمن تشکر از بیان دیدگاه خود به اطلاع شما رسانده می شود که دیدگاه شما پس از تایید نویسنده این مطلب منتشر خواهد شد.
  • دیدگاه ها ویرایش نمی شوند.
  • از ایمیل شما فقط جهت تشخیص هویت استفاده خواهد شد.
  • دیدگاه های تبلیغاتی ، اسپم و مغایر عرف تایید نمی شوند.
captcha
انتخاب نشریه
جستجو بر اساس تاریخ
ویژه نامه
ایران عصر