مستقل ها به هم نزدیک می شوند


مریم سالاری
خبرنگار
عمران خان، نخست وزیر پاکستان در نخستین سفر خود به ایران روز گذشته در سعد آباد مورد استقبال مقام‌های کشورمان قرار گرفت؛ حضوری که یک نقطه عطف در مناسبات دیرینه تهران و اسلام‌آباد و شروعی برای ورود به فاز جدید همکاری‌های امنیتی و اقتصادی دو کشور به شمار می‌آید. گرچه این اولین بار نیست که ایران و پاکستان به عنوان دو کشور همسایه پیگیر حل موضوعات امنیتی و نحوه مواجهه با گروه‌های تروریستی و ضرورت تقویت همکاری‌های اقتصادی دو کشور برای تأمین منافع اقتصادی هستند با این حال به نظر می‌رسد سفر نخست وزیر پاکستان به تهران که بر سیاست تنش‌زدایی و تقویت رابطه با همسایگان از جمله ایران تأکید ویژه‌ای داشته به تحول جدی سیاست دو کشور در پیگیری موضوعات یاد شده بینجامد. آنچه گفت‌وگوهای روز گذشته مقام‌های بلندپایه ایران و پاکستان را حائز اهمیت می‌سازد، عزم عمران خان برای پیگیری سیاست بیطرفانه در منطقه، تصمیم‌گیری درباره اقدامات مقتضی پیرامون مسائل همکاری‌های امنیتی و مبارزه با تروریسم، اطمینان خاطر ایران به پاکستان برای تأمین انرژی مورد نیاز این کشور و عملیاتی کردن پروژه‌های حل نشده اتصال خطوط ریلی با ایران است. آنچه دیروز در سرفصل سخنان روحانی و عمران خان قرار گرفت، تشکیل یک نیروی واکنش سریع مشترک در مرزهای ایران و پاکستان برای مبارزه با تروریسم بود. یک روز پیش از آن نیز شاه محمود قریشی، وزیر امورخارجه پاکستان از تهیه و تدوین راهکار شش‌گانه برای تقویت امنیت مرزهای مشترک دو کشور و استقبال طرف ایرانی از حصارکشی ۹۵۰ کیلومتری در مرز خبر داده بود. پیگیری این اقدامات در شرایطی که از یک سو هم ایران و هم پاکستان قربانی حملات مرزی گروه‌های تروریستی  بوده‌اند و از سوی دیگر عربستان به عنوان رقیب منطقه‌ای ایران  مایل به یک رودررویی نیابتى با ایران در مرزهای شرقی آن است، اهمیتی دوچندان پیدا می‌کند. ناگفته پیداست ریاض که از گسترش حوزه نفوذ ایران در خاورمیانه نگران است از ناامن شدن مرزهای شرقی ایران استقبال می‌کند. پیش از این به نظر می‌آمد پاکستان که چندان به حضور هند در طرح توسعه بندر چابهار روی خوش نشان نداده و مایل به حضور پررنگ هندی‌ها در مرزهای غربی خود نیست تمایلی به مهار تروریست‌ها در خطوط مرزی علیه ایران نداشته باشد. چنانکه ایران بارها بعد از وقوع رویدادهای تروریستی در مرزهای شرقی اش از پاکستان برای برخورد نکردن با تروریست‌ها انتقاد کرده و از جمله عبدالرضا رحمانی فضلی، وزیر کشوربا بیان اینکه پاکستان در مناطق مرزی با ایران خلأ امنیتی دارد، تأکید کرده بود ایران می‌تواند در آن سوی مرزها هم حضور نظامی داشته باشد، اما به احترام پاکستان از اجرای این سیاست خودداری می‌کند. اینک تأکید نخست وزیر جدید این کشور در تهران بر تقویت راهکارهای مبارزه با جریان‌های تروریستی از تحول اساسی در این نوع نگاه اسلام‌آباد حکایت می‌کند. چه کمک دولت عمران خان به آزادسازی شمار زیادی از سربازان مرزی ایران که سال گذشته از سوی یک گروه تروریستی مستقر در پاکستان به گروگان  گرفته شدند، پدیدار شدن نمایی از عزم جدی دولت جدید این کشور برای مبارزه با تروریسم به شمار می‌آید. بی تردید بازگشت امنیت به مرزهای شرقی این دو همسایه می‌تواند تحول مهمی در مراودات اقتصادی دو کشور نیز به همراه داشته باشد.

 رقابت در چابهار
توسعه خط آهن و مسیر ترانزیتی بین ایران و پاکستان از جمله پروژه‌هایی بوده که در فقدان عزم جدی مقام‌های اسلام‌آباد ناتمام مانده است. رئیس جمهوری ایران در دیدار روز گذشته‌اش توسعه راه‌آهن اسلام‌آباد- استانبول و اتصال اروپا به پاکستان و چین را از جمله اقداماتی خواند که می‌تواند به تحول بزرگی در منطقه بینجامد.
 پیشتر شیخ رشید احمد، وزیر راه آهن پاکستان که اواخر سال گذشته به ایران سفر کرده بود از تمایل عمران خان برای گسترش ارتباط ریلی پاکستان تا ایران، ترکیه و روسیه خبر داده بود. این در حالی است که رویکرد اسلام‌آباد برای تکمیل این پروژه ریلی را نمی‌توان فارغ از همکاری اقتصادی ایران با رقیب سرسخت پاکستان در بنادر مهم و استراتژیکش از جمله چابهار تحلیل کرد. بندر چابهار قرار است قطب اقتصادی و میزبان میلیون‌ها دلار سرمایه‌گذاری خارجی ایران باشد. چابهار برای هند از آنچنان اهمیتی برخوردار است که بیش از سه دهه برای توسعه این بندر جنوبی ایران کوشیده است. بندری که هند از طریق آن رقابت با اتحاد استراتژیک اسلام‌آباد و پکن را جستجو می‌کند.
بندر چابهار در فاصله 170 کیلومتری بندر گوادر پاکستان واقع شده و پکن در آن به دنبال ایفای نقشی مشابه هند در چابهار است. این در حالی است که دولت جدید پاکستان ذیل هدف تقویت مراودات اقتصادی‌اش در منطقه به حضور و سرمایه‌گذاری در بندر چابهار چندان بی میل نیست.
حضوری که بی‌تردید چندان خوشایند دهلی واقع نخواهد شد و این ایران است که باید با در نظر گرفتن منافع ملی خود در میانه رقابت دیرینه اسلام‌آباد و دهلی بایستد و در عین حال اهداف اقتصادی و امنیتی خود را از طریق همکاری متوازن با این دو کشور جستجو کند.
  علاوه بر آنچه گفته شد سفر عمران خان به تهران در موقعیتی که به نظر می‌رسد رابطه اسلام‌آباد و واشنگتن چندان حسنه به نظر نمی‌رسد، به نزدیکی بیش از همیشه بینجامد. در حالی که به باور بسیاری شروع بحران در روابط ایران و عربستان که یکی از کشورهای متحد و نزدیک پاکستان به شمار می‌آید، می‌توانست شکاف‌های امنیتی و اطلاعاتی ایران و پاکستان را بیشتر کند اما نگاه نخست وزیر جدید پاکستان از چرخش سیاسی و نظامی در قبال همسایگان نزدیکش از جمله ایران حکایت می‌کند.
سفر سردار باقری، رئیس ستاد کل نیروهای مسلح در اواخر سال گذشته به پاکستان که  بر پایه نیازهای راهبردی تهران- اسلام‌آباد در حوزه انرژی و استمرار خط اقتصادیِ راه ابریشم و نیز مقابله با تروریسم تفسیر شد، نخستین نشانه‌های جدی در این رابطه بود. کمی بعد از آن بود که عمران خان ایران را همسایه مهم پاکستان توصیف کرد و گفت برای روابط بهتر با این همسایه‌اش تلاش می‌‎کند. حالا به نظر می‌رسد که اسلام‌آباد در ادامه همان سیاست و به رغم نیازهای مالی‌اش به کشورهایی چون عربستان از اهمیت حیاتی حفظ تهران و تقویت همکاری‌های امنیتی با آن غافل نشده است.
روحانی و عمران خان همچنین در یک بیانیه مشترک ضمن تأکید بر ضرورت اجرای هرچه سریع‌تر برجام از سوی سایر کشورها با توجه به اجرای کامل مفاد این توافق توسط تهران، نهادهای ذیربط وزارتخانه‌های خود را مکلف نمودند تا با استفاده از همه ظرفیت‌ها، کلیه سازوکارهای لازم را برای افزایش حداکثری فعالیت‌های اقتصادی و بازرگانی فراهم نمایند. در این بیانیه همچنین تأکید شده که مرزهای دو کشور باید مرز صلح و دوستی باشد.

بــــــرش
روحانی :  مرزهای دو کشور باید مرزهای تجارت و ثبات باشد

محورهای مهم سخنان روحانی:
- یک نیروی واکنش سریع مشترک در مرزهای ایران و پاکستان برای مبارزه با تروریسم تشکیل خواهد شد.
- آماده‌ایم تا صادرات برق از ایران به پاکستان به 10 برابر افزایش یابد.
-  برای توسعه روابط تجاری کمیته تهاتر بین دو طرف تشکیل خواهد شد تا صادرات و واردات تهاتر و در یک حساب تسویه شود.
- علاقه داریم بنادر چابهار و گوآدر روابط بیشتری داشته باشند و ارتباط بین این دو بندر با اتصال راه‌آهن گسترش یابد.
- ایران و پاکستان در مسیر تقویت و تحکیم روابط خود اجازه نخواهند داد دیگران در مناسبات دوستانه و برادرانه آنها دخالتی داشته باشند. در شرایط کنونی کشورهای مستقل منطقه باید مثل ایران و پاکستان در کنار هم قرار بگیرند و برای آینده ثبات و امنیت منطقه و مقابله با توطئه‌ها، برنامه‌ریزی و اقدام کنند.
- بسیار خوشحالم که اراده پاکستان بر این است که این کشور در هیچ ائتلاف جنگی شرکت نکند و نخواهد کرد و دو کشور به دنبال صلح و امنیت منطقه هستند.
- مرزهای دو کشور باید مرزهای تجارت، ثبات و توسعه باشد و تهران آمادگی دارد همکاری‌های خود را با پاکستان در زمینه‌های مختلف اقتصادی از جمله نفت و گاز، برق، پتروشیمی، گردشگری، علمی، دانشگاهی و بهداشت و درمان بیش از پیش گسترش دهد.
- سه کشور ایران، پاکستان و ترکیه از بنیانگذاران سازمان اکو هستند و در قالب این سازمان می‌توان کمربندی برای ترانزیت شرق و غرب ایجاد کرد و بدون شک توسعه راه‌آهن اسلام‌آباد – استانبول و اتصال اروپا به پاکستان و چین می‌تواند تحول بزرگی در منطقه ایجاد کند.
- یک سند همکاری در زمینه بهداشت و درمان با حضور رئیس جمهوری ایران و عمران خان در زمینه بهداشت و درمان به امضا رسید.
محورهای مهم سخنان عمران خان :
- اگر مسأله تروریسم بین دو کشور وجود نداشت اختلافات افزایش نمی‌یافت. نباید اجازه دهیم که شبه نظامیان از خاک دو کشور برای اقدامات تروریستی استفاده کنند.
- پاکستان به دنبال یافتن مکانیسمی برای ارتقای مناسبات اقتصادی با جمهوری اسلامی ایران در حوزه‌های مختلف بویژه نفت و گاز است.
- پاکستان به دنبال روابط بلندمدت با ایران است و در این زمینه  باید از پتانسیل‌های فراوانی که در منطقه وجود دارد، استفاده کنیم.
- سفر به جمهوری اسلامی ایران شروع جدیدی در روابط و مناسبات تهران و اسلام‌آباد است واطمینان می‌دهم با اقدامات قاطع علیه تروریسم و همچنین عملیاتی کردن توافقات انجام شده، مشکلات پیش آمده کاملاً از بین خواهد رفت.
- آماده همکاری برای ایجاد صلح و امنیت در افغانستان هستیم و قطعاً راه‌حل برون رفت مشکلات این کشور از طریق مسائل سیاسی خواهد بود و صلح و امنیت در افغانستان برای جمهوری اسلامی ایران و پاکستان مفید و حائز اهمیت است.
-  به دنبال ارتقای همکاری‌ در زمینه‌های مختلف بویژه تجاری، اقتصادی، بهداشت و انرژی هستیم.
- پاکستان از این به بعد هیچ‌گاه بخشی از ائتلاف جنگ نخواهد بود.
- از ابتدا مخالف دخالت و حضور نظامی امریکا در افغانستان و عراق بودم و امروز نیز قویاً مخالف اشغال جولان و اعلام قدس به عنوان پایتخت اسرائیل و نیز خروج یکجانبه امریکا از معاهده برجام هستیم و آن را خلاف مقررات بین‌المللی می‌دانیم.

گزارش تحلیلی «ایران»
درباره عمران خان او چه در سر دارد
«همه مردم را نمی‌توان برای همیشه فریب داد؛ من به این حرف آبراهام لینکلن اعتقاد دارم.» این سخنان عمران خان، مؤسس و رهبر حزب «تحریک انصاف» در انتخابات سال ۲۰۱۳ بود، که گرچه در آن زمان از نواز شریف، رقیب انتخاباتی‌اش شکست خورد اما نشان داد او برای کنار زدن رقیبانش تا چه اندازه به خواسته مردم برای تغییر ساختارهای اقتصادی و سیاسی پاکستان امید بسته است.  شاید آنچه بیش از همه در انتخاب بیست و دومین نخست وزیر پاکستان نقش داشت، مبارزات او علیه فساد در پاکستان و وعده‌اش به روی کار آوردن طبقه‌ای جدید از سیاستمداران خوشنام بود که خوشایند طرفدارانش واقع شد. این سیاستمدار ۶۵ ساله که کاپیتان و مربی تیم ورزشی کریکت پاکستان بوده، چندین سال پس از تلاش برای جلب حمایت عمومی در انتخابات سال گذشته عهده‌دار منصب نخست وزیری شد. او پیش‌تر در سال ۱۹۹۶ حزب تحریک انصاف پاکستان را تأسیس کرده بود و تنها کاندیدای این حزب در انتخابات ۲۰۰۲ برای کسب کرسی در پارلمان این کشور بود. پس از سال‌ها حاشیه‌نشینی در صحنه سیاست‌ورزی پاکستان حزب او در سال 2013 به عنوان یکی از جریان‌های سیاسی جدی وارد عرصه سیاسی شد و پس از کسب آرای دومین حزب بزرگ برای به دست آوردن کرسی‌های مهم در دولت امیدوارتر شد.
 پنج سال بعد از این موفقیت بود که حزب عمران خان در انتخابات سال گذشته پیشتاز شد و او با رأی مجلس به عنوان نخست وزیر این کشور انتخاب شد. رویدادی که بیش از هر چیز تحت تأثیر موجی بود که این سیاستمدار تازه نفس بویژه در بین طبقه متوسط شهری و رأی‌دهندگان جوان ایجاد کرد. کسانی که از اقتصاد بحران‌زده و فساد حاکم در بدنه سیاسی و اقتصادی دولت دلزده بودند و به شعارهای نخست وزیر جدید برای تغییر این وضعیت دل بسته بودند. اما اهداف عمران خان برای پاکستان تنها معطوف به تغییر و تحولات داخلی کشور  نبود. او برنامه‌های جدی هم برای سیاست خارجی کشورش در سر داشت. فارغ از سابقه تنش دیرینه هند و پاکستان این کشور به ندرت با دیگر کشورهای منطقه در مسیر تقابل گام برداشته است. با این حال عمران خان وعده داده اسلام آباد سیاست خارجی متفاوت و عمل گراتری را نسبت به دولت‌های پیشین دنبال کند. سیاستی مبتنی بر ایجاد موازنه در روابط  منطقه‌ای اسلام آباد که پیگیری تام و تمام آن فارغ از نیاز اقتصادی این کشور به دوستانش در منطقه نخواهد بود. چه عقب‌نشینی ترامپ از پرداخت  کمک‌های مالی مرسوم به پاکستان به دلیل آنچه حمایت از تروریسم عنوان شد، نگاه نخست وزیر جدید پاکستان را متوجه ریاض کرده است. عمران خان در نخستین سفر خارجی‌اش به عربستان رفت و با وعده کمک 10 میلیارد دلاری سعودی‌ها بازگشت. کمکی که اگر چه رهبران پاکستان تلاش ‌کردند آن را به تمایل  سعودی‌ها برای سرمایه‌گذاری در پاکستان ربط دهند اما بی تردید قطع کمک‌های مالی دولت امریکا به اسلام‌آباد یکی از مهم‌ترین دلایلی است که عمران خان را برخلاف انتظارت بیش از گذشته به محور عربستان و امارات نزدیک کرده است. نزدیکی اسلام آباد به قطر برای اطمینان خاطر از تأمین گاز این کشور نیز ذیل ضرورت‌های یاد شده قرار می‌گیرد.
با این حال سیاست خارجی عمران خان وجه دیگری هم دارد. چرخش به سمت چین، ایران و روسیه در همین راستا قابل توجیه است. سیاستی که عمران خان از قبال آن می‌کوشد با توسعه همکاری‌اش با این سه کشور فشارهای امریکا را تعدیل کند. افزایش مشارکت پکن در کریدور اقتصادی اسلام آباد، امضای توافقنامه نظامی با مسکو و تقویت همکاری‌های امنیتی با ایران نشان می‌دهد رهبران فعلی پاکستان بیش از پیش به تأمین امنیت بومی منطقه می‌اندیشند. چه در همین مدت حضور نخست وزیر جدید روابط  تهران و اسلام آباد در حوزه‌های مبارزه با تروریسم و همکاری‌های اطلاعاتی و امنیتی نزدیک‌تر از پیش شد. رویدادی که در نتیجه آن بحران گروگانگیری مرزی سربازان ایران در مرزهای شرقی‌اش با همکاری قابل ملاحظه‌ای از سوی دولت پاکستان همراه شد و به آزادی اکثر گروگان‌ها طی یکی دو ماه اخیر انجامید.  بنابراین به نظر می‌رسد به رغم وجود تقابل پیدا و پنهان جبهه منطقه‌ای ضد ایران به رهبری امریکا، اسرائیل و عربستان مقام‌های اسلام آباد ذیل اهداف تازه‌ای که در سیاست خارجی و با ابتنا بر موازنه‌گرایی و کاهش تنش در دستور کار قرار داده‌اند، می‌کوشند در فضای تقابلی تهران و ریاض در وسط قرار گیرند و چه بسا از فرصت میانجیگری میان این دو کشور نیز غفلت نکنند.

آدرس مطلب http://www.iran-newspaper.com/newspaper/page/7041/1/508755/0
ارسال دیدگاه
  • ضمن تشکر از بیان دیدگاه خود به اطلاع شما رسانده می شود که دیدگاه شما پس از تایید نویسنده این مطلب منتشر خواهد شد.
  • دیدگاه ها ویرایش نمی شوند.
  • از ایمیل شما فقط جهت تشخیص هویت استفاده خواهد شد.
  • دیدگاه های تبلیغاتی ، اسپم و مغایر عرف تایید نمی شوند.
captcha
انتخاب نشریه
جستجو بر اساس تاریخ
ویژه نامه
ایران عصر